Prawo do zachowku to uprawnienie, które ma chronić najbliższych członków rodziny przed pominięciem i tym samym pokrzywdzeniem przez spadkodawcę. Jak pokazuje praktyka, częstym sposobem na próbę ominięcia jego wypłaty jest darowizna, której dokonuje spadkodawca jeszcze za swojego życia. Czy słusznie? Sprawdź, co z prawem do zachowku po 30 latach od darowizny.
Dokonanie darowizny za życia przez spadkodawcę a prawo do zachowku
Co do zasady, darowizna nie eliminuje całkowicie prawa do wystąpienia z roszczeniem o zachowek. Sytuacja wygląda inaczej w zależności od tego:
- komu została przekazana darowizna – czy na rzecz osoby będącej spadkobiercą lub uprawnioną do zachowku;
- kiedy została przekazana darowizna – czy więcej niż 10 lat przed śmiercią spadkodawcy.
Darowizna na rzecz spadkobiercy lub uprawnionej do zachowku a zachowek po 30 latach
Spadkodawca, chcąc pozbawić prawa do zachowku niektórych bliskich, może przekazać swój majątek za życia jednemu ze spadkobierców w drodze darowizny. Taka darowizna doliczana jest jednak do substratu zachowku bez względu na upływ czasu. Zatem nawet wtedy, gdy darowizna przekazana zostanie ponad 30 lat wcześniej przed śmiercią na rzecz spadkobiercy lub osoby uprawnionej do zachowku, wliczana jest ona do substratu zachowku przy jego obliczaniu.
💡 Przykład:
Pan Jan (wdowiec) miał dwójkę dzieci – syna i córkę. Wiele lat przed śmiercią postanowił darowizną przekazać swój samochód i dom, które stanowiły cały jego majątek, córce. Syna nigdy jednak nie wydziedziczył. Po śmierci spadkodawcy, syn wystąpił z roszczeniem o zachowek, powołując się na majątek, który otrzymała siostra. Mimo upływu czasu, ponad 20 lat, miał do tego pełne prawo.
Darowizna na rzecz innych osób a zachowek
Darowizna może zostać także przekazana na rzecz osób niebędących spadkobiercami, czy osoby niespokrewnionej, która nie jest uprawniona do zachowku. W takim wypadku, aby określić, czy darowizna jest doliczana do substratu zachowku kluczowy jest upływ czasu. Zgodnie z art. 994 k.c. przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku darowizn, które zostały dokonane przed więcej niż 10. laty.
💡 Przykład:
Pan Krzysztof przekazał przed swoją śmiercią swój dom siostrzenicy. Jednocześnie nie wydziedziczył on swojego syna. Nieruchomość stanowiła jedyny majątek pana Krzysztofa, który aż do śmierci zamieszkiwał w niej razem z siostrzenicą i jej rodziną. Po śmierci pana Krzysztofa syn wystąpił z roszczeniem o zachowek, domagając się doliczenia do majątku ojca nieruchomości. Sąd oddalił powództwo. Darowizna została bowiem dokonana 12 lat przed śmiercią pana Krzysztofa, a zatem brak jest podstawy do zachowku.
Darowizna a zachowek po latach
Zgodnie z art. 994 KC, do obliczania zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo przyjętych w danych stosunkach. Jeśli zatem wspomniany w przykładzie pan Jan przekazał córce w darowiźnie rower, który był urodzinowym prezentem, a pan Krzysztof wręczył siostrzenicy drobne kolczyki, to nie podlegają one wliczeniu do substratu zachowku bez względu na upływ czasu.
Przy obliczaniu zachowku, który należy się zstępnemu, nie są także doliczane darowizny dokonane w czasie, gdy spadkodawca nie miał jeszcze zstępnych (z wyjątkiem tych, dokonanych na mniej niż 300 dni przed urodzeniem się zstępnego). Dodatkowo w przypadku zachowku dla małżonka, nie wlicza się darowizn dokonanych przed zawarciem małżeństwa.
Zachowek a darowizna
Darowizna jest to bezpłatne świadczenie darczyńcy na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Przedmiotem darowizny mogą być:
- pieniądze,
- nieruchomości,
- inne przedmioty.
Co ważne, ustawodawca nie ogranicza w żaden sposób tego, kto może zostać obdarowanym.
💡 Przykład – mechanizm jakiego należy unikać chcąc zastosować darowiznę jako sposób na uniknięcie zachowku:
Spadkodawca, chcąc uniknąć zachowku swoich najbliższych, ale z jakichś powodów, niedecydujący się na ich wydziedziczenie, które jest najprostszym sposobem na pozbawienie prawa do zachowku, przekazuje cały swój majątek w darowiźnie określonej osobie. Skoro w chwili śmierci nie ma majątku, uznaje, że uprawnieni nie będą mogli domagać się zachowku, bo zwyczajnie nie będą mieli z czego. Nic bardziej mylnego. Darowizna nie eliminuje bowiem całkowicie prawa do wystąpienia z roszczeniem o zachowek.
Czym jest zachowek?
Zachowek jest to roszczenie pieniężne, które przypada spadkobiercom, będącym najbliższymi członkami rodziny, w razie, gdy zostaną oni pominięci przez spadkodawcę w testamencie lub gdy zostały one w nim uwzględnione, ale w części niższej niż w przypadku dziedziczenia z ustawy.
Komu należy się zachowek?
Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego, prawo do zachowku przysługuje:
- zstępnym (czyli dzieciom, wnukom),
- małżonkowi,
- rodzicom spadkodawcy.
gdy powołani byliby do spadku z ustawy, a spadkodawca pominął ich w testamencie lub gdy zostały one w nim uwzględnione, ale w części niższej niż w przypadku dziedziczenia z ustawy.
🧐 Sprawdź także 👉👉 Zachowek po dziadkach, gdy rodzic nie żyje – jakie prawa przysługują wnukom?
Marlena Słupińska-Strysik
Przedawnienie roszczenia o zachowek
Zgodnie z art. 1007 Kodeksu Cywilnego, termin przedawnienia roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń wynosi 5 lat od ogłoszenia testamentu.
Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem 5 lat od otwarcia spadku.
😉 Chcąc dowiedzieć się więcej na temat zachowku sprawdź 👉👉 Co można odliczyć od zachowku?
Podsumowanie – Adwokat od zapłaty zachowku i spadku Poznań
Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące sporządzonej umowy darowizny za życia spadkodawcy, wysokości zachowku i wartości zachowku, udziału spadkowego, pozwu o zachowek, lub innych kwestii ustawowych związanych z prawem spadkowym zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią Adwokacką.
W artykule powyżej znajdziesz formularz kontaktowy. Po przesłaniu formularza niezwłocznie skontaktujemy się z Tobą i wskażemy najszybszy możliwy termin konsultacji z doświadczonym adwokatem. Możliwa jest także konsultacja online bądź telefonicznie.
Źródło:
- https://lexlege.pl/kc/art-991/
- https://arslege.pl/przedawnienie-roszczen-z-tytulu-zachowku-lub-o-zmniejszenie-zapisow-zwyklych-i-polecen/k9/a6965/
- https://lexlege.pl/kc/art-994/
Adwokat w Poznaniu. Specjalistka od spraw rodzinnych i spadkowych.Posiada bogatą praktykę w sprawach o rozwód, podział majątku, kontakty z dziećmi, władzę rodzicielską i opiekę nad dziećmi. Specjalizuje się zwłaszcza w trudnych rozwodach – gdy w grę wchodzi podział majątku firmowego, walka o winę lub o dzieci.
Ukończyła studia prawnicze na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a także podyplomowe studia z zakresu rachunkowości na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Następnie ukończyła aplikację radcowską i zdała egzamin radcowski. Wykonywała zawód radcy
prawnego. Obecnie wykonuje zawód adwokata. Prowadzi praktykę adwokacką w Poznaniu, Wolsztynie oraz w Świeciu. W trudnych sprawach o rozwód oraz o podział majątku wspólnego reprezentuje klientów w całej Polsce.
Autorka licznych publikacji z zakresu prawa rodzinnego i cywilnego.
