Testament ustny jako szczególna forma ostatniej woli spadkodawcy, może zostać sporządzony tylko w wyjątkowych i szczegółowo opisanych przez ustawodawcę okolicznościach. Czy dla swojej ważności wymaga on podpisu spadkodawcy? Sprawdź, co powinieneś wiedzieć o skuteczności testamentu ustnego.
Czy testament ustny bez podpisu spadkodawcy jest ważny? – brak podpisu spadkodawcy pod spisanym oświadczeniem
Testament ustny nie wymaga podpisu spadkodawcy, bowiem ustawodawca daje możliwość stwierdzenia treści testamentu ustnego poprzez zgodne zeznania trzech świadków złożone przed sądem. Sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków, jeżeli przesłuchanie jednego z nich jest niemożliwe lub bardzo utrudnione z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody.
Istnieje także drugi możliwy warunek stwierdzenia treści testamentu ustnego, który przewiduje jednakowoż podpis spadkodawcy a także dwóch świadków złożony pod spisanym oświadczeniem spadkodawcy zawierającym treść testamentu ustnego.
⚖️📃 Orzecznictwo
Stanowisko powyższe potwierdził m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 sierpnia 2024 roku, sygn. akt I CSK 1603/23, wskazując, że ustawodawca w kwestii sposobu stwierdzenia ważności testamentu ustnego zawarł w treści przepisu alternatywę rozłączną, tym samym spełnienie któregokolwiek z warunków powoduje skuteczność testamentu. Nie ma przy tym znaczenia powód braku złożenia podpisu przez spadkodawcę. Może być to np.:
- śpiączka,
- jak i śmierć,
- inny błahy powód.
Termin na spisanie oświadczenia spadkodawcy
Spisanie oświadczenia, które zostaje podpisane przez spadkodawcę i dwóch świadków, musi nastąpić przed upływem roku od jego złożenia. Należy podać przy tym miejsce i datę oświadczenia oraz miejsce i datę sporządzenia pisma.
Mając na uwadze, że zachowanie terminu dla sporządzenia pisma i jego podpisania może być niemożliwe, ustawodawca dopuścił jeszcze inny sposób i termin stwierdzenia treści testamentu ustnego.
Gdy oświadczenie nie zostało spisane, treść tę można stwierdzić w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku przez zgodne oświadczenie świadków złożone przed sądem.
🧐 Dowiedź się więcej 👉👉 Odrzucenie spadku – terminy ⏳
Co to jest testament ustny?
Testament ustny to obok testamentu podróżnego i wojskowego jeden z rodzajów tzw. testamentów szczególnych, których sporządzenie dopuścił ustawodawca. Ustawodawca wiąże możliwość zastąpienia testamentu notarialnego lub pisemnego testamentem szczególnym wyłącznie z zaistnieniem okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, a nie z wolą testatora na złożenie oświadczenia w uproszczonej formie.
Ciekawostka
Warto zaznaczyć, że to właśnie testamenty ustne są najczęściej sporządzaną formą testamentów szczególnych.
🧐 Sprawdź 👉👉 Po co testament, skoro jest zachowek? – testament a zachowek 📃✔️✍️
Kiedy można sporządzić testament ustny?
Zgodnie z art. 952 § 1 Kodeksu Cywilnego, testament ustny może zostać sporządzony wyłącznie przy zaistnieniu poniższych przesłanek tj.:
- obawy rychłej śmierci spadkodawcy,
- gdy wskutek szczególnych okoliczności zachowanie formy zwykłej testamentu nie jest możliwe lub jest bardzo utrudnione,
- w obecności co najmniej trzech świadków.
🔔 Zobacz także 👉👉 Kiedy rodzice dziedziczą po dziecku? 👶
Marlena Słupińska-Strysik
Jak rozumieć obawę rychłej śmierci spadkodawcy?
W doktrynie i orzecznictwie prezentuje się trzy koncepcje tego pojęcia. Teoria obiektywna zakłada, że obawa rychłej śmierci musi być uzasadniona okolicznościami obiektywnymi, dającymi się ocenić z punktu widzenia wiedzy medycznej i doświadczenia życiowego, a nie subiektywnych odczuć spadkodawcy lub świadków czynności. Koncepcja subiektywna, która cieszy się znacznie mniejszym uznaniem, zakłada, że decydujące jest przekonanie spadkodawcy, zaś według teorii subiektywno-obiektywnej należy wziąć pod uwagę zarówno okoliczności obiektywne, jak i zdanie testatora. Bezsporne jest jedynie, że obawa rychłej śmierci musi istnieć w chwili testowania.
Szczególne okoliczności, które wykluczają lub utrudniają zachowanie formy zwykłej testamentu, muszą być postrzegane przez pryzmat sytuacji życiowej spadkodawcy. Może być to zatem wojna, epidemia, klęska żywiołowa, ale może być to także wiek lub choroba, która uniemożliwia spisanie testamentu własnoręcznie, a miejsce zamieszkania dodatkowo utrudnia sprowadzenie lub udanie się do notariusza.
Jak sporządzić testament ustny?
Testament ustny spadkodawca może sporządzić się w taki sposób, że złoży ustnie oświadczenie woli co do rozdysponowania swoim majątkiem na wypadek śmierci. Warunkiem jest jednoczesna obecność co najmniej trzech świadków.
Choć bezwzględnym wymogiem sporządzenia ustnego testamentu jest wypowiedzenie przez testatora swojej woli ustnie, to jednak wbrew powszechnej opinii formą tą mogą się także posłużyć osoby nieme, głuche i głuchonieme. Z jednej strony wykluczenia takiego nie zawiera sam przepis, z drugiej zaś potwierdził to Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 stycznia 1982 roku, sygn. akt III CRN 169/81. Wskazał on, że warunkiem jest jedynie wykazanie woli sporządzenia testamentu przez spadkodawcę i taki dobór świadków, którzy będą w stanie go zrozumieć np. znają język migowy.
Kto nie może być świadkiem przy sporządzaniu treści testamentu ustnego?
Nie może być świadkiem przy sporządzaniu testamentu:
- kto nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych,
- niewidomy,
- głuchy,
- niemy,
- kto nie może czytać i pisać,
- kto nie włada językiem, w którym spadkodawca sporządza testament,
- skazany prawomocnie wyrokiem sądowym za fałszywe zeznania,
- osoba, dla której w testamencie została przewidziana jakakolwiek korzyść, a także małżonek tej osoby, jej krewni lub powinowaci pierwszego i drugiego stopnia oraz osoby pozostające z nią w stosunku przysposobienia.
Podsumowanie – Testament szczególny ustny adwokat Poznań
✔️ Testament ustny bez podpisu spadkodawcy będzie ważny, jednak tylko w wypadku stwierdzenia jego treści przez zgodne zeznania trojga świadków przed sądem.
✔️ Jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności świadków w liczbie co najmniej 3.
✔️ Dla ważności testamentu ustnego konieczne jest, aby został stwierdzony. Jednym z dopuszczalnych sposobów jest spisanie oświadczenia spadkodawcy przez jednego ze świadków albo osobę trzecią, a następnie podpisanie pisma przez spadkodawcę oraz dwóch świadków albo przez wszystkich świadków.
✔️ Zgodnie z art. 955 Kodeksu cywilnego, testament szczególny traci moc z upływem sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu. Bieg terminu ulega zawieszeniu przez czas, w ciągu którego spadkodawca nie ma możności sporządzenia testamentu zwykłego.
✔️ Testament holograficzny (testament pisemny) spadkodawca może sporządzić w ten sposób, że swoją ostatnią wolę napisze w całości pismem ręcznym, podpisze i dokument opatrzy datą.
✔️ Jeśli chcesz jak najlepiej zabezpieczyć własne interesy w sprawie spadkowej, warto skorzystać z pomocy profesjonalnego prawnika. Nie zwlekaj i już dziś skontaktuj się z naszą Kancelarią Adwokacką. Udzielamy porad telefonicznie, online bądź w oddziale kancelarii w:
- 📍 Poznaniu,
- 📍 Wolsztynie,
- 📍 Świeciu,
- 📍 Nowym Tomyślu.
Źródło:
- https://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia3/I%20CSK%201603-23.pdf
- https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996/art-952
- https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996/art-955
Adwokat w Poznaniu. Specjalistka od spraw rodzinnych i spadkowych.Posiada bogatą praktykę w sprawach o rozwód, podział majątku, kontakty z dziećmi, władzę rodzicielską i opiekę nad dziećmi. Specjalizuje się zwłaszcza w trudnych rozwodach – gdy w grę wchodzi podział majątku firmowego, walka o winę lub o dzieci.
Ukończyła studia prawnicze na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a także podyplomowe studia z zakresu rachunkowości na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Następnie ukończyła aplikację radcowską i zdała egzamin radcowski. Wykonywała zawód radcy
prawnego. Obecnie wykonuje zawód adwokata. Prowadzi praktykę adwokacką w Poznaniu, Wolsztynie oraz w Świeciu. W trudnych sprawach o rozwód oraz o podział majątku wspólnego reprezentuje klientów w całej Polsce.
Autorka licznych publikacji z zakresu prawa rodzinnego i cywilnego.
